Modern Dünyada Monarşiler ve Sembolik Tahtlar

Monarşi siyasal gücün tek elde toplandığı ve yönetimin kalıt yoluyla miras bırakıldığı yönetim biçimidir. “Monarşi” kelimesi etimolojik olarak incelendiğinde “tek” anlamına gelen “mono” ve “güç” anlamına gelen “arch” kelimelerinden oluşur. İsmindeki gibi gücünü tek kişiden alan bu sistemde yasama da yürütme de tek bir kişinin inisiyatifindedir.

Günümüz dünyasının demokrasi ağırlıklı yönetim biçimlerine bakınca kraliyet kavramı kulağa çok eski yıllara ait bir sistem gibi gelse de bugün hala monarşi çeşitli formlarla da olsa 40’tan fazla ülkede mevcut. Hâlâ bazı ülkelerde kraliyet ailesinin tek başına gücü elinde tuttuğu mutlak monarşiler varlığını sürdürse de günümüzde monarşiyle yönetilen ülkelerin çoğu anayasal monarşiyle yönetilmektedir; yani kraliyet ailesinin yanı sıra meclis de bulunur. Birleşik Krallık, Japonya, Danimarka gibi ülkelerin yönetimleri anayasal monarşiye örnektir.

Monarşilerin günümüzde en bilinen örneği olan Birleşik Krallık hükümdarı Kral III. Charles bile aslında fiilen hiçbir yasama yetkisine sahip değildir ve siyasetçilerin ve siyasi partilerin politikalarını etkilememesi beklenir. Günümüz monarşilerinde hükümdarlar çoğunlukla parlamento oturumlarını açmak, ulusal günlerde konuşmalar yapmak, diğer ülkelerin kraliyet mensuplarını ve başkanlarını ağırlamak gibi törensel görevlerle sınırlı bir role sahiptir ve herhangi bir siyasi güçleri yoktur.

Dünya tarihinde 18. yüzyıl ortalarında ticaretin ve burjuvazinin güçlenmesi ve Aydınlanma Çağı gibi etkenlerle darbe alana kadar Avrupa’da krallıklar rahatça hüküm sürüyordu. Dönemin şartlarını düşününce bu tarihten önce okuma yazma bilmeyen fakir halkın,  gücünü Tanrı’dan aldığı iddia edilen bir kralı sorgulaması mümkün görünmüyordu. Fakat demokrasi çağında, 21. yüzyılda, her ne kadar sembolik de olsa bu sistem nasıl hala varlığını sürdürebiliyor? Halk tarafından seçilmeyip halkın vergileriyle finanse edilen ve yönetimde neredeyse hiçbir etki göstermeyen kraliyet aileleri neden hala meşruiyetini koruyor?

Üstelik monarşiyle yönetilen ülkelerde yapılan anketler de halkın monarşiyi desteklediğini ortaya koyuyor. Örneğin İngiltere’de yapılan son ankete göre vatandaşların %60’ından fazlası mevcut iktidar sistemini destekliyor. %43’ü İngiltere’nin monarşi olmadan daha kötü durumda olacağını, sadece %17’si ise monarşinin kaldırılması gerektiğini düşünüyor. Japonya’daki anketlerde ise monarşi destekçileri %75 oranını buluyor.

Günümüzde monarşilerin bir yönetim biçiminden çok kültürel ve duygusal bir sembole dönüşmesi de insanların bu sistemi hala benimsiyor olmasında önemli bir nedendir.

Kraliyet ailesi nesiller boyu aynı soyun temsilcisi olduğu için, toplumda devletin ve ulusun kesintisiz devamlılığını hatırlatan bir imgeye dönüşür. Bu süreklilik, halkın bu imgeyle duygusal bağ kurmasını ve kraliyeti ülkelerinin tarihi mirası ve geleneklerinin bir parçası olarak görmesini sağlar.

Anayasal monarşilerde kraliyetin bir özelliği de siyasal çekişmelerin dışında kalmalarıdır.  Bu apolitik duruş, özellikle siyasette kutuplaşmanın yüksek olduğu ülkelerde monarşiye olan güveni arttırır; gelip geçici siyasal partiler ve hükümetlere karşın kraliyetin istikrarını vurgular.

Monarşinin günümüzde hala var olmasının bir önemli nedeni de medyanın onları bir peri masalı olarak yeniden yazmasıdır. Kraliyet ailesi üyeleri politik figürlerden çok, hayranlıkla takip edilen ünlüler gibi sunulur. Bu da onlara ulaşılmaz bir cazibe sağlar. Düğünleri, cenazeleri, doğumları, ne giydikleri, nasıl yiyip, nasıl konuştukları bile haber değeri taşır. Bunun sonucunda da monarşi bir yönetim biçiminden çok popüler kültür nesnesine dönüşür.

Sonuç olarak, monarşi günümüzde geçmişteki kadar katı bir yönetim biçimi olmasa da geleneksel biçimlerini ve sembolik gücünü büyük ölçüde koruyor. Halkın bu sisteme olan inancı geleneksel bir bağlılığın yanı sıra, milli birlik duygularından ve monarşilerin medyadaki sunumuyla ilişkilidir. Monarşi politik bir güç olmaktan ziyade kültürel bir kimlik ve geleneğin sembolü olarak varlığını sürdürüyor. Ancak bu sembolik konumun da zaman zaman eleştirilmesi, monarşinin çağdaş toplumlarda hala tartışmalı bir kurum olduğunu göstermektedir.

Kaynaklar:

https://nerdish.io/blog/why-do-we-still-have-kings-and-queens-today/

Görseller:

South China Morning Post

https://www.royal.uk/the-role-of-the-monarchy

Vogue Scandinavia

people.com