Toplum 5.0: Dijital Dönüşümün İnsana Odaklı Geleceği

Son zamanlarda toplumların değişimi ve dönüşümü daha sık konuşulur oldu. Bu durumun nedeni, 4. Sanayi Devrimi, ekolojik sorunlar, iklim değişikliği ve sürdürülebilirlik gibi kavramların yaşamımızda yarattığı etkiden dolayıdır. Özellikle 4. Sanayi Devriminin üretimde ve sanayide yarattığı potansiyel faydalar toplumların ve işletmelerin dönüşümünü zorunlu kılmaktadır. Ancak 4. Sanayi Devrimi, üretim ve sanayide verimliliğe odaklanırken, hastalıklar, iklim değişiklikleri veya ekolojik denge gibi konularda yetersiz kalmaktadır. Bu eksikliği ise Toplum 5.0 vizyonu tamamlamaya çalışmaktadır. Peki nedir Toplum 5.0?

TOPLUM 5.0 NEDİR? 

Toplum 5.0 veya  ‘‘süper akıllı toplum’’ , dijitalleşmenin ve yapay zekânın toplumsal yaşamda var olan etkisinin her açıdan değerlendirildiği, insanın robot ve makinelerle ilişkisinin en verimli şekliyle sağlandığı, kalkınmayı ve büyümeyi hedefleyen toplum modelidir.

Toplum 5.0’ın merkezinde insanlar ve insanların yaşam kalitesi yer almaktadır. Toplum 5.0’ın hedefi, toplumsal sorunlar için çözümler bulmak, teknolojik yenilikleri en verimli şekliyle topluma entegre etmek ve teknolojiyi insanlar için kullanarak toplumun refah düzeyini yükseltmek yoluyla merkezinde insan olan bir toplum meydana getirmektir.

GÖRSEL: Haberler

Toplum 5.0 kavramından ilk kez Japonya’da 5. Bilim ve Teknoloji Temel Planı’nda bahsedilmiştir. Toplum 5.0’dan, fiziksel ve siber alanın entegre hale getirilmesi ile gelecekte oluşması istenilen toplum modeline işaret edilmiş, ulaşılması istenen ideal toplum modeli ‘‘süper akıllı toplum’’ olarak tanımlanmıştır.

Süper akıllı toplum kavramı ‘‘ürün ve hizmetlerin ihtiyaç duyan kişilere, ihtiyaç duyulan zaman diliminde ve ölçüde iletildiği; yaş, cinsiyet, bölge gibi farklılıkların dikkate alınarak, bu farklılıklarla toplumu oluşturan bireylerin en iyi kalitede hizmet alabildiği toplum’’ şeklinde açıklanmıştır.

Toplum 5.0 kavramının tartışılmaya başlanması, daha çok kişiye ulaşması ve küresel boyutta literatürde yer edinmesi 2017’de Almanya’da düzenlenen, en kapsamlı ticaret ve teknoloji fuarları CeBIT’de Japonya Başbakanı’nın yaptığı açıklamada, Toplum 5.0 kavramının öneminden bahsetmesiyle olmuştur. Japonya Başbakanı’nın konuşmasında Toplum 5.0 kavramından önemle bahsetmesi, üzerinde durması bu kavramı katılımcılar ve geniş kitleler tarafından benimsenmesine ve bilinirlik kazanmasına olanak sağlamıştır.

TOPLUM 5.0’IN HEDEFİ

Japon Ekonomik Organizasyonlar Federasyonuna Göre Toplum 5.0’ın Hedefleri:

• Doğal afetler ve çevre kirliliği için çözüm yolları üretilmesi,
• Yaşlanan nüfusa karşı çözümler geliştirmek,
• Toplumun çıkarları doğrultusunda nesnelerin internetinden faydalanılması,
• Gerçek ve sanal dünyanın bir arada işler hale getirilmesi,

Japon Ekonomik Organizasyonlar Federasyonuna göre Toplum 5.0’ın geliştirilebilmesinde karşılaşılacak engelleri şu şekilde tanımlamıştır:

• Nitelikli personel eksikliği,
• Nesnelerin dijitalleşmesindeki bilimsel boşluklar,
• Toplumsal direnç
• Sosyo-politik ön yargılar,
• Hukuksal engeller,

Japon Ekonomik Organizasyonlar Federasyonuna Göre Toplum 5.0’ın Faydası Olacağı Alanlar:

1. Enerji
2. Şehirler ve Bölgeler
3. Sağlık
4. Afet Önleme
5. Tarım ve Besinler
6. Üretim ve Hizmetler
7. Finans
8. Lojistik
9. Kamu Hizmetleri

Sağlanması amaçlanan faydalar ile; tüm insanların yaşam tarzlarını ve kendi mutluluklarını sürdürmelerini ve sosyal sorunlara çözüm sağlayarak doğayla uyum içerisinde sürdürülebilir kalkınmayı sağlamayı amaçlar. Bu amaç, sürdürülebilir toplumlar yaratmak ve küresel sorunların çözümü için BM tarafından kabul edilen 17 “Sürdürülebilir Gelişim Hedefi” ile de uyum sağlamaktadır.

GÖRSEL: t24

TOPLUM 5.0 İLE İLGİLİ TEKNOLOJİLER

BÜYÜK VERİ: Nesnelerin interneti, boyutu çok büyük veriyi beraberinde getirmiştir. Boyutsal olarak sağlanan veriler, düzene uyan veya uymayan aynı anda artarak büyüyen ve depolanan veriler olarak tanımlanmaktadır. Bu verilerin analiz edilip çıkarımlarda bulunulmasıyla insanlar, işlemler ve sistemlerle ilgili yeni bilgilere ulaşılır. Bu bilgilerden faydalanarak insana hayatını kolaylaştıracak yeni uygulamalar geliştirilir.

NESNELERİN İNTERNETİ: Nesnelerin interneti, internet üzerinden diğer cihazlara ve sistemlere bağlanmak, veri alışverişi yapmak amacıyla yazılımlar sensörler ve diğer teknolojilerle birlikte olan fiziksel nesnelerin ağını tanımlamaktadır.

YAPAY ZEKÂ: Verilen işleri yerine getirmek amacıyla insan zekâsını taklit eden ve sağladığı bilgileri kullanarak kendilerini geliştirebilen makine veya sistemlerdir. Uzman sistemler, makine öğrenmesi, robotik, görüntü tanıma ve doğal dil işleme gibi alt dallara ayrılarak çeşitli alanlarda kullanılabilmektedir.

KABLOSUZ SENSÖR AĞI: Kablosuz sensör ağı, çevrenin fiziksel koşullarını izlemek, kaydetmek ve elde edilen verileri ortak bir konumda düzenlemek için mekansal olarak dağılmış sensör grubu olarak tanımlanmaktadır. Ses, sıcaklık, rüzgar, nem, kirlilik seviyeleri vb. gibi çevresel koşulların ölçülmesini sağlamaktadır.

ROBOTİK: Robotik, robotların tasarımı, inşası, kullanımı ve işletilmesiyle ilgili teknolojidir. Amacı, günlük yaşamında insanlara yardım sağlayabilecek akıllı makineler tasarlamaktır. Robotik teknolojisi insanların eylemlerini taklit edebilecek ya da insanların yerinde geçebilecek makineler yapmayı amaçlamaktadır.

Bu teknolojilerin gelişmesiyle insanlar iş yapan konumundan çıkmış işleri kontrol eden konumuna gelmişlerdir. Toplum 4.0’da işlemleri yapan insanken, Süper Akıllı Toplum olan Toplum 5.0’da insanlar işleri gerçekleştirmemekte, teknolojiden faydalanarak onları kullanarak yapılan sistemler, insanlara elde edilen veriler ve analizlerlerle çözümler veya öneriler sunmaktadır.

TOPLUM 5.0’IN ÖZELLİKLERİ VE YENİLİKLERİ

Toplum 5.0’ın temel özelliği, insan dokunuşlarının üretimde geri geldiği teknoloji ve bilim inovasyonunun öncülüğünü üstlenmesidir.

Toplum 5.0, akıllı sistemler ve insanlar arasında iş birliğini kaçınılmaz hale getirmektedir. Toplum 5.0’ın, içinde olduğumuz dijital dönüşüm çağında toplumsal ve bireysel olarak yol gösterdiği söylenebilir.

Toplum 5.0’ın felsefesinde “insan ve insanın yaşam kalitesi” vardır. İnsan temelli ve yenilikçi çözümlerin yapılmasıyla, teknolojiye odaklı dünya düzeninden merkezinde insan olan bir düzene evrilecektir.

KAYNAKÇA

Saracel, N. & Aksoy, İ. (2020). Toplum 5.0: Süper Akıllı Toplum . Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi , 9 (2) , 26-34 .

Wikipedia

BTİK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu), Toplum 5.0 araştırma raporu. (Erişim 11.10. 2021).

Çalış Duman, M. (2022). Toplum 5.0: İnsan Odaklı Dijital Dönüşüm. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 0(82), 309-336.