NARSİSİSTİK KİŞİLİK BOZUKLUĞU = NEDİR, KİMLERDİR?

Narsistik kişilik bozukluğu ya da narsist kişilikler, sosyal medyadan, televizyon dizi ve filmlerinden adını sıkça duyuyoruz. Bu kişilere bir de biz yakından bakalım.

Tarihte kendine aşırı güvenmenin kişinin kendisine zarar vermesi farklı kültür ve dönemlerde ifade edilmiştir. Yunan mitolojisinde hiç kimsenin sevgisine karşılık vermeyen Narkissos’un Afrodit tarafından lanetlenmesiyle nehirde gördüğü kendi yüzüne aşık olup kavuşamamasını ve bir nergis çiçeğine dönüşmesini anlatır. Bu efsanede narsistlerin kendilerini çok sevmesinin, hem kendilerine hem de çevrelerine zarar vereceğinin örneklerindendir.

DSM-5’e göre narsisistik kişilik özellikleri; büyüklenmeci, sınırsız başarı, güç, zeka, sevgi ya da güzellik hayalleri olan, özel biri olduğundan yalnızca kendi gibi olanlarla anlaşıp ilişki kuracaklarını düşünürler, beğenilmek isterler, istediği şeyi hak ettiği düşüncesindedirler, çıkarı için bir başkasını kullanabilirler, kıskanıldığına inanır ya da başkasını kıskanırlar, başkalarının duygu ve ihtiyaçlarına kayıtsızdırlar, saygısızca davranır, kendilerini beğenmiş kişiler olarak tanımlamıştır. Narsisizmi bir başka deyişle ifade edecek olursak Abraham Maslow’un (1968) ihtiyaç piramidindeki üst basamaklarla ilişkilendirilebilmektedir. Kolektivist toplumlarda daha az görülmektedir. ABD ve batı ülkelerinde daha yaygındır çünkü bireycilik ve toplumun göreceği zarar düşünülmeden arzularını ön plana çıkarmak daha önemlidir. Saygı duyulan meslek dalları ve ünlü kişilerde daha çok görülmektedir. Bozukluk olan narsisizm ile uyum sağlama arasındaki ilişki diğer kişilik bozukluklarındaki gibi net olmadığından bu patoloji sıra dışıdır.

Narsisistik kişilik bozukluğunun da çeşitleri vardır. Bunlar ilkesiz, elitist, şehvetli ve telafici olmak üzere birbirlerinden ayrılırlar.

İlkesiz Narsist: Narsistlerde olan özgüven, antisosyal kişilerde olan sapkın davranışlarla bir araya gelmiş bir çeşittir. Elde etmek istedikleri başarılar uğruna herhangi bir yasayı çiğnemekten çekinmezler, ahlaki yasakları azdır. Toplumsal refahı umursamaz suçluluk duymazlar. Bu kişiler amatem, hapishane, ıslahevi gibi yerlerde görülebilmektedirler.

Telafici Narsist: Narsisitleri psikanalitik açıdan yansıtırlar, onlar hayatın ilk yıllarında darbe almış kişiler olarak nitelendirirler kendilerini ve hatta bir üstünlük yanılsaması içindedirler. başkalarının tepkilerine hassastırlar, eleştiriyi ve ayıplanmayı fark ederler. Ama yetersizlik hislerini kendilerine ya da başkalarına hissettirmezler. İçgörüleri vardır fakat büyüklenmeci hayallere kapılırlar. Gerçeklikten uzaklaşabilirler ve hatta yanılsamalarını bozarsa kendilerini daha çok kapatırlar.

Şehvetli Narsist: İlgi duydukları nesneye karşı cinsel yönden baştan çıkarma oyunlarıyla tanınırlar. Amaçları; duygusal boşlukta ve yoğunluğu olan kişileri kendilerine çekmektir böylece arzu ve cinsel isteklerini doyurmaktır. Tüm bunlar gerçek bir ilişki amacı taşımaz yalnızca flörtöz davranışla birden fazla kişiyle ilişki de bulunmaktadırlar. Cinsel performanslarını sergilemek onlar için narsist güç duyumlarını pekiştirmektir. Partnerlerine karşı sömürücü bir tutumları vardır. Diğer insanlara göre beden narsisizmi sergiler fiziksel görüntü, giysi ve dış görünüme önem verirler.

Elitist Narsist: Kendilerinden emin, kibirli, enerjik, etkileyici ve alt pozisyonda çalışmaya uygun olmayan kişilerdir. Dışarıya karşı sahte bir görüntüleri vardır ama telaficiler gibi aşağılık duygularını saklamak için değil, üstün özelliklerini daha çok göstermek isteyen kişilerdir. William Reich’e göre asker, pilot gibi saygın ve havalı mesleklerdeki kişiler bu kategoriden sayılabilmektedirler. Kendilerini diğerlerinden çok üstün hatta yarı tanrı olarak görürler. Ve sadece kendi gibilerle ilişki kurabilirler. Statü ve başarılıyla övünürler, başkalarıyla kendilerini kıyaslayarak rekabet içindedirler.

Tüm bu narsistik özellikler ve çeşitlere rağmen narsisizmin bir kişilik bozukluğu yani ruhsal  bir hastalık olduğunu unutmamalıyız. Ruhsal hastalıkları olan bireyleri damgalamak yerine hastalıklara karşı bilinçlenmeliyiz. ‘Ruhsal Hastalıklarda Damgalama’ yazımıza linkten ulaşabilirsiniz.

KAYNAKÇA

Million, T. (2021). Narsisist kişilik . D. Çetinkasap (Ed.), Modern yaşamda kişilik bozuklukları içinde (s. 425-475). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

DSM-5 Tanı Ölçütleri El Kitabı