Sırça Fanus’ta Bir Kadın Olmanın Ağırlığı ve Depresyon Tasviri
Eserlerindeki ölüm ve intihar temaları ile bilinen Sylvia Plath’in tek romanı ölümünden bir ay önce yazınsal değerlerinden şüphe duyduğu için takma adla yayımlanan Sırça Fanus’tu. Kitap aynı zamanda Amerika’nın ilk feminist romanı olarak bilinir. Plath bu kitap için henüz 31 yaşında “Sadece içimde susmak istemeyen bir ses olduğu için yazıyorum” demiştir. Bu da bize bu sesin neden kaynaklanabileceği ile birlikte 1950’lerde kadın olmanın ne gibi sorunları beraberinden getirdiğini sorgulatıyor. Bu noktada kitaptan kısaca bahsetmek gerekir.
Romanın başkahramanı Esther Greenwood, tıpkı Sylvia Plath gibi bir moda dergisinde burslu çalışmak için on dokuz yaşında New York’a gelir. İkisinin de babası ölmüştür, ikisinin de bir erkek kardeşi vardır. Kariyeri konusunda ne yapmak istediğine karar verememiştir. Erkeklerle ilişkileri hiçbir zaman derinleşemez; hayatındaki belirsizlikler sonucu ruh sağlığı giderek bozulur buna intihar girişimleri de eşlik eder ve annesinin ısrarıyla Esther bir psikiyatrist ile görüşmeye başlar. Bu süreçte intihar denemeleri ve psikiyatri kliniğinde yaşadıkları “sırça fanusun” çatlamasına neden olur ve Esther kendini bir akıl hastanesinde bulur. Esther ile Sylvia’nın intihar girişimleri yöntemler ve sıralama açısından paralel özellikler barındırır. Ayrıca ikisinin de eğitim masrafları bir yazar tarafından karşılanır.
Erkeklerle arasındaki ilişkisini de kitapta şu cümlelerle aktarır: “Uzaklarda kusursuz bir erkek görüyor ama o erkeğin yakına gelir gelmez hiç de uygun biri olmadığını anlıyordum… Hiç evlenmek istemeyişimin nedenlerinden biri de buydu. Hayatta en son istediğim şey sonsuz güvenceye kavuşmak ve okların atıldığı yay olmaktı. Ben değişiklik ve heyecan istiyordum.” , “Bir erkeğin egemenliği altında olmanın düşüncesinden bile nefret ediyorum. Bir erkeğin dünyada hiçbir kaygısı yokken, benim başımda, beni hizada tutmak için bir sopa gibi asılı duran bebek konusu var.”
Yani Esther, toplumun kadınlara dayattığı beklentiler, evlilik, annelik ve kariyer arasındaki seçimlerle baş etmeye çalışırken, kendi kimliğini ve hayattaki yerini bulmaya da çabalar.
Sylvia Plath’ in, Esther ile bize göstermeye çalıştığı, 50’lerdeki ve 60’lardaki modern insanın özellikle de kadının hapsolduğu sırça fanustu.
Peki nedir bu sırça fanus?
Sırça fanusu depresyonun boğucu etkisini ifade eden bir metafor olarak düşünebiliriz. Esther’in depresyonu sırasında hissettiği boğulma, kopukluk ve izolasyon hissi bir sırça fanustur. Bu fanusun içindeyken, dış dünya ile etkileşim kurmak neredeyse imkansızdır. Bu, zihinsel bir hastalığının kişiyi nasıl tecrit ettiğini ve dünyadan nasıl kopardığını göstermesi bakımından önem arz eder.
Kitap, toplumsal bir kaygıyı da ele alır ve şu soruyu sorar “Gençler başa çıkma ve gerçeklikten kaçma stratejisi için kendine zarar verme yoluna neden başvuruyor?”; Sylvia Plath, bu alanı inceleyen ilk yazarlardan biriydi ve Esther’in yaşadıklarını bu denli gerçekçi bir şekilde betimlemesi çok etkileyici ki bu da bizi başka bir konuya getiriyor.
Roman depresyonun semptomlarını okuyucuya doğru bir şekilde aktarıyor fakat Sylvia Plath’in Sırça Fanus’la yaptığı şey akıl hastalığının sadece dışarıdan gözlemlenen kısmını değil, hastalığın kişinin içinde yarattığı kaosu, zihinsel çarpıtmalarını ve duygusal çöküşü de okuyucuya hissettirmek. Bize Esther’in deneyimleri ile, zihinsel bir hastalığın ne kadar yalnızlaştırıcı olabileceğini gösteriyor.
Bu romanda ölüm ve diriliş de bir metafor olarak ele alınır. Roman boyunca süren Esther’in intihar girişimleri ve hastanede geçirdiği süreç aslında bir tür ölüm ve yeniden doğma ritüeli olarak düşünülebilir ve karakterimizin eski benliğini geride bırakıp yenilenme arayışını yansıtır.
Fakat Sırça Fanus her şeyin ötesinde insan olmanın karmaşık ve kırılgan bir tarafı olabileceğini de hatırlamamızı sağlıyor.
KAYNAKÇA:
Plath, Sylvia. Sırça Fanus. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları, 2012.
McClure I. (2007). The Bell Jar. BMJ : British Medical Journal, 334(7607), 1325.
Özen, Ö. (2015). PLATH’IN SIRÇA FANUSUNDA İNTİHAR OLGUSU VE AYRILIKÇI BENLİK. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(21).
Yorum gönder