TÜRKİYE’NİN İLK KADIN GÖKBİLİMCİSİ VE İLK KADIN DEKANI

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk bilim insanlarından olan Hatice Nüzhet Gökdoğan (14 Ağustos 1910, İstanbul- 24 Nisan 2003), Türk gökbilimci ve akademisyendir.

YAŞAMI VE BAŞARILARI

1910 yılında İstanbul’da doğmuş olan Nüzhet Gökdoğan’ın babası Atatürk’ün silah arkadaşlarından Tümgeneral Mehmet Zihni Toydemir, annesi Nebihe Hanım’dır.

Yatılı olarak okuduğu Erenköy Kız Lisesi’nden 1928 yılında mezun olduktan sonra devlet bursu kazanarak matematik-fizik lisansı yapmak üzere Fransa’ya gönderilmiştir. Lyon Kız Lisesi’nde Fransızca öğrendikten sonra Erkek Lisesi kısmına geçerek matematik ağırlıklı bir öğrenim gördükten sonra 1932’de Lyon Üniversitesi’nde matematik lisansını tamamlamıştır. 1933 yılında Paris Üniversitesi’nde fizik öğrenimi görmeye başlayarak ve Paris Gözlemevi’nde staj yapmış ve ardından yıl sonu sınavlarını tamamlayıp yurda dönmüştür.

Dönüşünden sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde Astronomi Enstitüsü’ne ilk Türk doçenti olarak atanmış ve üniversite bahçesine gözlemevi kurulması çalışmalarına katılmıştır. 1936’da ise Yüksek Mühendis Mektebi’ne (İstanbul Teknik Üniversitesi) bu kurumun ilk kadın çalışanı olarak müderris muavini görevi ile atanmıştır. 1946 yılına kadar 10 yıl boyunca matematik doçenti olarak görevini sürdürmüştür.

1937’de İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde doktora tezini, fakülte kayıtlarında “bir” numaralı tez olarak tamamlamıştır. Bu yıllarda Yüksek Mühendislik Mektebi’nde iken tanıştığı Mukbil Gökdoğan ile 1938’de evlenerek bu evlilikten kızı Gönül (1941) ve oğlu Ömer Can (1946) dünyaya gelmiştir.

1940 yılında ise doçent unvanını alarak aynı yıl William Marshall Smart’ın Spherical Astronomy adlı eserini Kürevî Astronomi adıyla Türkçeye çevirdi ve 1948 yılında profesör unvanın almıştır.

Türk Matematik Derneği’nin (1948), Türk Kadınlar Derneği’nin (1949) kurucuları arasında yer alan Gökdoğan, çeşitli dönemlerde Türk Kadınlar Derneği’nin başkanlığını yürütmüştür. 1954 yılında birkaç astronom ile birlikte kurduğu Türk Astronomi Derneğinin başkanlığını da 20 yıl boyunca sürdürdü.

1951-1952 yıllarında Amerika Birleşik Devletleri’nin  Michigan eyaletine gittiğinde Ann Arbos ve McMath­Hulbert gözlemevlerinde ve Wilson Dağ Gözlemevi ile Palomar Dağı Gözlemevi’nin merkezinin bulunduğu Pasedena’da çalışmıştır.

23 Haziran 1954’te ise İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi dekanlığına seçilmiştir. Ayrıca Türkiye’nin ilk kadın dekan olarak iki yıl bu görevi sürdürmüştür. 1958 yılından itibaren 22 yıl Astronomi Kürsüsü başkanlığı yapmıştır. Bölüm Başkanlığı süresince Fransa’da Meudon ve Nice, İsviçre’de Basel, İtalya’da Asiago Rasathaneleri ile ortak araştırma programları geliştirerek Aralık 1971’de Astronomi kürsüsünde Türk ve Balkan astronomların katıldığı “Keppler Sempozyumu”nu düzenlemiştir.

1978’de ise ikinci kez dekan seçilmiştir. Eylül ayında Silivri’de II. Ulusal Astronomi Kongresi’ni düzenlemiş ve bu Kongre, 1997’de kurulan Ulusal Gözlemevi fikrinin gündeme geldiği ve tartışılmaya başlandığı çok önemli bir toplantı gerçekleştirilmiştir.

Gökdoğan, 1980’de dekanlık ve bölüm başkanlığı görevlerini sürdürmekte iken emekli olarak akademik yaşamı boyunca 6 ders kitabı çevirdi; 3 ders kitabı yazdı; 13 bilimsel makalesi yayınlandı. TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin kurulmasında ilk adımların atılışında rol oynadı.

24 Nisan 2003 tarihinde ise hayatını kaybetti. Cenazesi, Zincirlikuyu Mezarlığı’nda defnedilmiştir.

Kaynak;

Vikipedi