DEMİR BİR ÇUBUKLA DEĞİŞEN BİR KİŞİLİK VE NÖROBİLİME YÖN VEREN BİR HAYAT: PHİNEAS GAGE İLE SIRA DIŞI BİR BEYİN YOLCULUĞU

Tarihin en ünlü nörolojik vakalarından birinin kahramanı olan Phineas Gage, geçirdiği acı kazanın nörobilim ve psikoloji dünyasında keşiflere öncü olacağını nereden bilebilirdi ki? Akıl almaz yaşadıklarıyla Phineas Gage!

Phineas Gage, 9 Temmuz 1823 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde doğmuş bir demiryolu işçisiydi. Sıradan bir yaşam sürmekte olan Gage’in hayatı 13 Eylül 1848 tarihinde Vermont’da gerçekleşen bir inşaat kazasının ardından alt üst olmuş ve bir o kadar da ilginçleşmişti.

Gage, kazanın yaşandığı gün Vermont, Cavendish yakınlarında çalışma arkadaşlarıyla oldukça uyumlu şekilde çalışmaktaydı. Görevleri bir demiryolu yatağı hazırlamaktı ve bu işi yapabilmek için oldukça ağır ve uzun olan demirleri çeşitli aletlerle önce bölüyorlar, ardından uygun şekilde birleştiriyorlardı. Üstelik Gage, bu işi yapan işçi ekibinin ustabaşıydı. Demiryolu için uygun yolu oluşturabilmek zordu ve bu iş için barut kullanmak Gage’e düşmüştü. 

Gage başına geleceklerden habersiz işine devam ederken aniden zamansız bir patlama yaşandı. Kaza sırasında demir bir çubuk Gage’in kafasından girip çenesinden çıkarak beyninin frontal lobunu delip geçti. 

Bu olay sonucunda Gage’in vücudu ciddi derecede fiziksel bir zarar görmemişti. Yalnızca sol gözünde görme kaybı yaşamış ve yüzünün sol yarısı ise kısmen felçli hale gelmişti. Ancak duruşu, hareketleri ve konuşması oldukça normaldi.

Gage’in hayatta kalması herkesi şaşırtmıştı. Üstelik dışarıdan bakıldığında ciddi beyin hasarına sahip birine de benzemiyordu. İşte Gage’in hayatının ilginçleştiği kısım buradan sonra başlıyor…

Kaza öncesinde herkesin saygı konusunda örnek aldığı Gage’in durduk yere bariz şekilde küfürler etmeye başlaması çevresindekilerin dikkatini çekmişti. Aynı zamanda dürtüsel ve değişken davrandığı, hoşgörüsüz hareketler gösterdiği, arzuları ile çelişen kısıtlamalara kesinlikle dayanamadığı da gözlendi. Her açıdan radikal bir değişim gösteren Gage’in aile ve arkadaşları, onun artık tanıdıkları eski Phineas olmadığını söyleyip duruyorlardı. Ama bu davranışlarının yanı sıra o, artık daha enerjik birisiydi, kurnazca davranıyordu ve eğitim görmemesine rağmen öylesine şeyler söyleyip planlarını gerçekleştirmek için öylesine çabalıyordu ki; onun zeki bir iş adamı olduğunu düşünüp saygı gösteren insanlar da vardı. Bu belki de tek olumlu noktaydı.

Çünkü doktorların gözlemlerine göre de Gage’in düşünsel beceriyle hayvansal eğilimleri arasındaki dengenin bozulmuş olduğu belirlendi. Gage’in kişilik ve davranışında büyük bir değişiklik yaşanması konuyu araştırmaya açık bir hale getirdi. 

Daha önce sakin ve düzenli bir çalışan olan Gage, kaza sonrasında neden saldırgan, sabırsız, kurnaz ve düşüncesiz biri haline gelmiş olabilirdi?

O yıllarda nöroloji emekleme dönemindeydi. Gage’in olağanüstü hikayesi, demir çubuğun zarar verdiği beyin bölgelerinin, insan kişiliğine yön veren bir beyin alanı olduğuna dair bir fikir oluşturdu. Aynı zamanda erken dönem nöroloji üzerinde önemli bir etkiye sahip olmuş Gage’in bu yaşadıklarıyla davranışında gözlemlenen spesifik değişiklikler, belirli fonksiyonların beynin spesifik alanlarıyla ilişkili olduğu fikrine de işaret etmişti.

Phineas Gage, kaza sonrasında çiftçilik yapmaya çalışsa da beyin hasarının etkisiyle iş düzeni ve sosyal ilişkilerinde sorunlar yaşadı. 1860 yılında epileptik nöbetler geçirmeye başladı ve hayatı boyunca epilepsinin etkileriyle mücadele etmek zorunda kaldı. 21 Mayıs 1860’ta yine epileptik bir nöbetin ardından Gage, geçirdiği kazadan yaklaşık 12 yıl sonra, 37 yaşındayken hayata gözlerini yumdu.

Ölümünden yedi yıl sonra ise Gage’in vücudu mezarından çıkarılmış ve kafatası kardeşi tarafından onu inceleyen Doktor Harlow’a verilmiştir. Sonrasında Dr. Harlow, onu Harvard Üniversitesine bağışlamıştır. Kafatası günümüzde de Harvard Üniversitesi Tıp fakültesi, Warren Anatomi Müzesi’nin koleksiyonunda saklanmaktadır. 

Phineas Gage’in hayatı, beynin önemi ve karmaşık insan davranışları üzerindeki rolü konusundaki araştırmalara adeta ışık tutmuştur. Ayrıca nörobilim dünyası için önemli bir dönüm noktasıdır. Gage’in yaşamı, beyin hasarının insan davranışı üzerindeki etkilerini anlamamızı sağlamış ve beyin fonksiyonları hakkında önemli bilimsel keşiflere öncü olmuştur. Günümüzde bilim insanları, frontal korteksin akıl yürütme, bilince, duygulara, motivasyon ve kontrol mekanizmalarına, dil ve sosyal biliş gibi önemli üst düzey işlevlerde oynaması gereken rolü Gage sayesinde daha iyi anlıyorlar. Aynı zamanda Gage vakası, beyin fonksiyonları ve psikoloji konusundaki araştırmalarda sıklıkla kullanılan bir örnektir.

İlk Fotoğraf: boboscope.com