Doğa Ekoloji Toplum BP, Coca-Cola, doğa, ekololi, exxonmobil, greenwashing, Nestlé, volkswagen, yeşil kapitalizm, yeşile boyamak Doğa Durmaz Ağustos 13, 2022 0 Yorumlar

Greenwashing yapan şirketler ve yeşil kapitalizm mümkün mü? Part 1

Greenwashingin ne olduğunu bir önceki yazımda açıklamıştır. Hatırlatmakta yarar var; greenwashing özetle “Yeşil boyama, bir şirketin ürünlerinin nasıl daha çevre dostu olduğu hakkında yanlış bir izlenim verme veya yanıltıcı bilgi verme sürecidir” olarak tanımlanabilir. Başka bir değişle aslında ekolojik ya da sürdürülebilir olmayan bir üretimin özellikle şirketlerin reklam vs gibi yönlendirici faaliyetleri ile öyleymiş, yeşilmiş gibi yapmaları anlamına geliyor.

Kapitalizmin bu kadar kolay şekil değiştirmesi karşısında şaşırmamak elde değil. Özellikle çıkış felsefesinin “liberty” yani özgürlükten türetilen bir kavram olan liberalizm olduğu düşünülürse gelinen nokta bir hayli ilginç. Zira liberalizm; “bireyin haklarına, özgürlüğüne, yönetilenlerin rızasına ve kanun önünde eşitliğine dayanan siyasi ve ahlaki bir felsefe” olarak tanımlanıyor. İlginç değil mi gerçekten? İnsan sormadan edemiyor “neredeeen nereyee”.

Tabi kapitalizmin bu kadar değişmesi ve hala değişmeye devam ederken neredeyse her yerde aynı felsefe farklı görünümlerde işlemesi ile liberalizmdeki bireyin yerini çoğunlukla sınıf çıkarlarına bıraktığını da belirtmek gerekir.

Yeşil ekonomi ya da greenwashing mevcut kapitalist yapının son görünümlerinden biri olarak karşımıza çıkarken bunu en iyi yapan şirketlerden on tanesini sizler için derledim. Buyrun:

1. Volkswagen

Şirket, pazarlama kampanyalarında araçlarının düşük emisyonlu ve çevre dostu özelliklerini halka duyururken gerçekte, bu motorlar nitrojen oksit kirleticiler için izin verilen sınırın 40 katına kadar yayıldığı ortaya çıktı. Volkswagen’in çeşitli araçlara emisyon testinden geçtiğini algılayabilen ve emisyon seviyesini azaltmak için performansı değiştiren bir yazılımla süreci manipüle ederek ne kadar “yeşil” olduğunu gösterdi ve emisyon testlerinde hile yaptığını kabul etti[1].

2. BP

Fosil yakıt devi BP, adını Beyond Petroleum olarak değiştirdi ve benzin istasyonlarına halka açık olarak güneş panelleri ekledi. Aralık 2019’da ClientEarth adlı bir çevre grubu, yıllık harcamasının %96’sından fazlasının petrol ve gaza ayrıldığı düşük karbonlu enerji ürünlerine odaklanan reklamlarıyla halkı yanılttığı için BP’ye şikâyette bulundu[2].

Yani BP’de yıllık harcamasının %4’ü olan görece çevreci faaliyetleri öne çıkararak kalan %96’lık payın görünmesini engelleyecek reklam ve faaliyetler yürüterek ne kadar çevreci olduğunu gözümüze soktu.

3. Nestlé

Nestlé’nin 2018’de yaptıkları açıklamada ambalajlarının 2025 yılına kadar %100 geri dönüştürülebilir veya yeniden kullanılabilir olmasını “hedefledikleri” söyledi[3].

Şirketin net hedefler belirlemediği ve bu hedefe nasıl ve ne doğrultuda ulaşacağı gibi konuların muğlak olması eleştirile dursun, Break Free From Plastic’in 2020 yıllık raporunda Nestlé, Coca-Cola ve PepsiCo ile birlikte üst üste üçüncü yıl dünyanın en büyük plastik kirleticileri seçildi[4].

Açıkçası kalbimi en çok bu kırdı.

4. ExxonMobil

Petrol devi ExxonMobil’in çevreye zarar verme konusunda uzun bir geçmişi var. 1989’da bir Exxon petrol Alaska’daki Prens William Sound’a 11 milyon galon ham petrol döktü. Bu 2010’daki Deepwater Horizon petrol sızıntısına kadar ABD tarihinin en kötü petrol sızıntısı olarak tarihe geçti. Exxon petrol sızıntısı 1.300 mil kıyı şeridini kapladı ve yüz binlerce deniz kuşu, su samuru, fok ve balina öldürdü. 30 yıldan fazla bir süre sonra bile bazı yerlerde ham petrol cepleri kaldı[5].

Son zamanlarda ise ExxonMobil, deneysel alg biyoyakıtlarının bir gün nakliye emisyonlarını azaltabileceğini öne süren reklamlar yayınlarken şirket eleştiri yağmuruna tutuldu. Buna rağmen şirket genelinde net sıfır hedefi yok ve 2025 emisyon azaltma hedefleri, ürünlerinden kaynaklanan emisyonların büyük çoğunluğunu içermemeye devam ediyor[6].

*Fotoğraf; Johnny Silvercloud (priceofoil.org)*

5. Coca-Cola

2020 yılında şirket, plastik şişelerin müşteriler arasında popüler olduğunu söyleyerek terk etmeyeceğini açıklayınca eleştiri yağmuruna tutuldu[7]. Buna rağmen şirket, ambalaj atıklarıyla mücadelede ilerleme kaydettiği konusunda kararlı.

Şirketin bir sözcüsü, “Küresel olarak, 2030 yılına kadar her şişeyi geri alma taahhüdümüz var, böylece hiçbiri çöp veya okyanuslarda kalmaz ve plastik yeni şişelere dönüştürülebilir. %100 geri dönüştürülmüş plastikten yapılmış şişeler artık dünya çapında 18 pazarda mevcut ve bu sürekli büyüyor” diyor. Oysa Beril Baran’ın uzerinekonuşalım.com’da derlediği 7 Ağustos tarihli “Neden Plastik”[8] adlı haber derlemesinde plastiğin %100 dönüşümünün neden doğru olmadığı belirtilmişti.

Break Free From Plastic tarafından hazırlanan yıllık raporda Coca-Cola, iki yıl üst üste dünyanın 1 numaralı plastik kirleticisi olarak sıralandı.

Ardından, Haziran 2021’de çevre örgütü Earth Island Institute, dünyanın en büyük plastik kirleticisi olmasına rağmen sürdürülebilir ve çevre dostu olduğunu yanlış bir şekilde ilan ettiği için içecek devine karşı dava açtı[9].

Greenwashing yapan şirketler bunlarla sınırlı değil, zaten size de 10 şirketten söz edeceğimi belirtmiştim ama bu yazı için bu kadar hayal kırıklığı yeter, diğer 5 şirketi de bir sonraki yazıya bırakalım. Ama Starbucks’tan İKEA’ya “kimleeeer kimlerle kadere bak, kadere bak” diyeceğinize emin olun.