Kronik Hastalıkların İyileştirilmesinde Destek Bir Tedavi Yaklaşımı: Hayvan Destekli Terapi

Hayvan Destekli Terapi, kronik rahatsızlıklara bağlı fiziksel veya psikolojik sorunların iyileştirilmesi sürecinde, insan-hayvan etkileşimine dayanarak hayvan destekli bir müdahale anlayışını benimseyen alternatif bir uygulamadır.

21. yüzyılın en güncel sağlık sorunlarından biri olan kronik hastalıklar nedeniyle her yıl dünya da 41 milyon insanın öldüğünü biliyor muydunuz? Dünya üzerinde, önde gelen ölüm sebepleri arasında yer alan kronik hastalıkların; genetik, fizyolojik, çevresel ve davranışsal faktörlerin birer kombinasyonu eşliğinde ortaya çıkması, kronik bir hastalığın oluşması sürecinde yer alan ihtimal ve risklerin, geniş bir yelpazede değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Semptomlarının uzun süreli olma eğilimleri ise tekrarlanan tedavileri gerekli kılarak kronik bir şikâyetin, aslında yaşam boyu süregelen bir mücadeleyi oluşturduğu görülmektedir.  Kronik olan durumun şekli ve evresi, söz konusu hastalığın yönetim biçimine ve tedavi için gerekli olan teknolojik olanaklara bağlı bir işleyiş gösterse de oldukça hassas olan bu süreç, bireyin yaşam kalitesini doğrudan düşürebilmektedir. Psikolojik iyi oluş başta olmak üzere günlük aktivitelerin devamlılığı, sosyal etkileşimlerin bir kısıtlama yaşamadığı ya da bireyin beden algısına yönelik uyumsuz düşüncelere sahip olmadığı bir dönemden bireyin, kronik bir hastalıkla baş ettiği döneme olan geçiş, ruh sağlığını ciddi bir biçimde etkileyebilmektedir. Bu sebepten ötürü, her iki kişiden birinin mevcut kronik rahatsızlıktan ötürü muzdarip olduğu süreçte, ikincil bir psikolojik rahatsızlığı da geliştirilebileceği varsayılmaktadır. Dolayısıyla kronik tanıların tedavisinde, hastanın fonksiyonel yeteneklerinin en üst düzeyde tutularak desteklenmesi, tanı aldığı rahatsızlıkla ilişkili uyumunun gerçekleştirilmesi ve semptom gelişimin önlenebilmesi adına multidisipliner yaklaşımlarının kullanılması önemlidir.

Fotoğraf: Homeopet/ Terapi Köpeği

Süreç içerisinde multidisipliner yaklaşımlardan birini oluşturan rehabilitasyon programlarının kullanılıyor olması, hastanın yaşamına yansıyan olumsuz etkilerin azaltılması ve ruh sağlığının desteklenmesi açısından etkin rol aldığı bilinen uygulamalardan biridir. Rehabilitasyon programlarının geliştirilmesi, bu sebeple ayrıcalıklı bir önem kazanırken kronik rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan uygulamalar içerisinden Hayvan Destekli Terapinin, giderek artan bir rehabilitasyon uygulaması olduğu bilinmektedir. Kronik rahatsızlıklara ve ruhsal bozukluklara bağlı, fiziksel veya psikolojik sorunları olumlu yönde etkilemeyi hedefleyen hayvan destekli müdahele şeklinin, tamamlayıcı ve nonfarmakolojik terapi uygulamalarından biri olduğu görülmektedir. Bireyde, terapötik kazanımlar amacıyla kasıtlı olarak sağlık, eğitim ve insan hizmetindeki hayvanları kapsayan uygulama, kronik hastalıkların getirdiği psikolojik, sosyal ve fiziksel yükün hafifletilmesinde önemli etkileri bulunan destekleyici bir yöntemdir. Kronik bir tanı alarak uzun süre hospitalizasyona ihtiyaç duyan hastaların, hayvanlar üzerinden deneyimleyeceği güven verici, olumlu ve sakinleştirici bir niteliği olan bu ilişki, destekleyici yönü ile yaşam kalitesinin ve sağlığın iyileştirilmesinde tercih edilmektedir. Alternatif bir terapi olması nedeniyle kullanımı giderek artan uygulamanın; kardiyovasküler hastalıklar, solunum rahatsızlıkları, kanser, demans, depresyon, otizim ya da şizofreni gibi kronik hastalıklarda önemli tamamlayıcı roller de yer aldığı görülmektedir. Özellikle hastanın hareket özgürlüğünün yeniden kazandırılması ve korunmasında tedavi edici etkileri olduğu görülen terapi anlayışının, ilaç ve psikoterapi yöntemlerine destek veren bir uygulama olması nedeniyle tamamlayıcı bir uygulama olarak dile getirildiği görülmektedir.

Fotoğraf: Husson University/ Terapi köpeği

Terapinin etkisi, sadece tanı alan bireyi değil terapide bulunacak hasta yakınlarını, görevli sağlık personellerini, terapisti ve terapi hayvanını doğrudan etkilemesi sebebiyle alınacak olan faydanın haricinde, süreçte katılımı bulunan tüm bireylerin genel sağlık durumlarının göz önünde bulundurularak uygulanması gerekmektedir. Kurulacak olan ilişkinin doğrudan insan-hayvan etkileşiminden doğması, dikkate alınarak yürütülen bir çalışmayı gerekli kılmaktadır. Hayvan Destekli Aktivite ve Terapi programlarında kullanılan hayvanlara yönelik, dikkate alınması gereken bir diğer nokta ise hayvanların ruh hali ve davranışlarının sıklıkla gözlenmesidir. İlgisizlik ya da yorulma belirtisi görülen hayvanda terapi seansı sonlandırılmalıdır. Bu sebeple terapi ihtiyacına uygun sonuçlar verebilecek canlılar içerisinden köpek, kedi, kuş, tavşan, gine domuzları ya da at olmak üzere amaca uygun hayvanların kullanıldığı bilinmektedir.

Seans içerisinde ki hayvanın varlığı, bireyin duyusal girdilerini artırarak daha pozitif olmasını, sorumluluk alma becerisini desteklemesini ve bilgiyi daha iyi anlamlandırabilen bir kazanımın oluşmasını sağlarken stres hormonlarının salınımının düzenlenmesinden kan basıncına, nabza ve solunum hızının azalmasına kadar geniş bir yelpazede etki göstermektedir. Dolayısıyla insanlar ve hayvanlar arasında ki bu etkileşim, yeni bir tedavi ortamını oluşturup kronik rahatsızlıkları sebebiyle izole olan bireylerde mobilite ve kas aktivitesinin artmasını desteklemektedir.

Fotoğraf: South Hyland Pet Hospital/ Terapi köpeği

Literatürde 20 farklı tanıma ve 12 farklı isme karşılık gelen hayvan destekli terapi, bu tür programları tanımlamada sıklıkla kullanılan genel bir ifadedir. Uygulamanın zamanla gelişmesi, daha fazla disiplinin katılımına sebep olarak farklı tanımlamaların oluşumuna neden olmuştur. Ancak karmaşaya neden olan bu durum, ABD’nin hayvanlarla terapi sertifikasyonundan sorumlu olan Delta Topluluğunun, terminolojide standardizasyonu sağlamak adına Hayvan Destekli Aktivite (HDA) ve Hayvan Destekli Terapi (HDT) olarak tanımlamasıyla sonlanmıştır. Bu açıdan Hayvan Destekli Aktivite programının, sonuç odaklı olmayarak sadece ziyaret edilen tanı grubunda pozitif bir etki yaratmayı hedeflediği görülmektedir. Ancak Hayvan Destekli Terapi programı; hastaya, hastalığa ve uygulanacak olan tedavi yönetimine göre geliştirilecek kılavuzlar eşliğinde profesyonel bir ekip tarafından yürütülerek süreçte işbirliğini gerekli kılan bir müdahaleyi içermektedir.

Ülkemizde sadece yaygın olarak Hayvan Destekli Aktivite yapılması sebebiyle birçok sağlık hizmetinde, hayvan destekli tedavi yararlarının değerlendirilmesi için akademik çalışmalara ihtiyaç olduğu düşünülmektedir.

İlk Fotoğraf: Northwest Community Healthcare