Yararlı Olmak ve Zarar Vermemek İlkesi

Meslek Etiği

Türk Psikologlar Derneği’nin (TPD) Etik Yönetmeliği kapsamında, psikoterapistler tarafından içselleştirilmesi istenen meslek etiği; psikoterapi uygulamalarına yönelik müdahalelerin, meslek ahlakına uygun ilke ve prensipler tarafından organize edildiği değerler bütünüdür. Hizmet alanlarıyla ilgili standartları öğrenmekle sorumlu olan psikoterapistlerin, mesleki davranışlarının getirilerini gözetmek adına başvurduğu Etik Yönetmeliğe karşı; mesleğinin ilkelerini bilmekten ve anlamaktan sorumlu oldukları görülmektedir. Dolayısıyla oluşması istenen farkındalık, meslek hatası olarak değerlendirilen müdahale biçimlerinin ruh sağlığı uzmanları tarafından sürdürülmemesi üzerine kuruludur.

Yararlı Olmak ve Zarar Vermemek İlkesi

Etik standartlar uygulandığı sürece, mesleki gücünü amacının ötesinde kullanmaktan kaçınması gereken psikoterapistlerin, mevcut bilgi birikimlerine karşı kişi ve/veya kurumlara ilişkin en yüksek yararı gözetme sorumluluğu ‘’Yararlı Olmak ve Zarar Vermemek’’ ilkesi üzerinden değerlendirilir. Görevine ilişkin uygulamaları, mesleki rolü gereği profesyonel bir ilişki düzeyinde korumakla sorumlu olan terapistler, mesleki yetkinliğinin sınırlarında kalarak insan haklarına uygun bir yarar gözetir. Var olan süreçte tek tip bir ilişkinin olmasını gerektiren genel prensipler, terapist-danışan ilişkilerinde birbiriyle çakışan rol ve davranışların sergilemesine neden olabilecek kötüye kullanımların önüne geçmeyi hedefler.

Mesleki aktiviteler içerisinde, etik ikilem ya da ihlale neden olabilecek tutumların kimi zaman terapist tarafından kimi zamansa danışan tarafından başlatılan bir yönelim ile olabileceğinin ihtimalini veren etik değerler, ‘’Yararlı Olmak ve Zarar Vermemek’’ ilkesine bu sebeple öncelik vermektedir. Psikoterapi hizmetinin, amacının dışına çıkmaması etik bir zorunlulukken terapistten etkilenmeye, terapistine karşı kendini kabul ettirmeye ya da onaylanmaya olan ihtiyacı sebebiyle etik kurallara uymayan bir uzman tarafından kötüye kullanıma açık hale gelen bir danışan, maruz kaldığı bu durumun bilincinde olamamaktadır. Ancak bir diğer taraftan, kişisel gereksinimlerinin karşılanması adına çıkar çatışmasına girebileceği durumlara karşı bir önlem almayarak ‘’çoklu ilişkilere’’ dayalı bir sınır ihlalini gözeten terapistler, mesleki sınırlarının dışına çıkarak etik bir ihlali gerçekleştirebilmektedir.

Çoklu İlişkiler

Psikoterapi ilişkisi içerisinde olan bir danışanıyla ek bir rolü üstlenerek profesyonel bağlamın dışına çıkan bir terapistin yaşayabileceği ‘’çoklu ilişkiler’’ ihlali; mesleki açıdan nesnelliğin, yetkinliğin ve etkinliğin yitirildiği bir durumdur.  Öte yandan, hizmet verdiği kişinin yakın ilişkide olduğu bir başka kişiyle kurulacak olan ilişkinin niteliği de benzer biçimde ‘’çoklu ilişkiler’’ ihlali üzerinden değerlendirilmektedir. Doğrudan etik dışı görülmeyerek farkında olmadan sürdürülen çoklu ilişkilerin; finansal, sosyal veya tesadüfi bağlantılar nedeniyle olabileceği gözetilse de barındırdığı risk faktörlerinin ileride oluşturabileceği sorunları göz önünde bulundurularak belirlenen etik standartların korunumu esas alınmalıdır.

Seans Odasıyla Sınırlanan İlişki

Danışanın, terapistiyle kurduğu ilişkisinin seans odasıyla sınırlı kalmasının bilişsel açıdan bir gerekçesi bulunmaktadır. Sürdürülen terapiye dair zihinsel bir hazırlık sürecinin parçası olan psikoterapist, danışanı tarafından farklı durum ve roller üzerinden tanındığında tedavi edici olan yönüne dair kurulmuş algının bozulmasına neden olabilmektedir.

Yararlı Olmak ve Zarar Vermemek İlkesine Dair Etik İhlal Örnekleri

1- Danışanlarını, kendi reklamını yapmak adına kullanmak

2- Danışanlara karşı gösterilen cinsel içerikli yakınlık

3- Psikoterapi hizmetinin, olması gerekenden fazla bir ücretle verilmesi

4- Danışanın iş başvurusu için referans mektubu yazmak

5- Danışan tarafından gelen herhangi bir hediyenin kabul edilmesi

6- Danışanın bir yakını ile kurulan romantik ilişki

7- Danışanın, kendisine bağımlılık geliştirmesinin desteklenmesi

8- Danışanınızı cami, sinagog  ada kiliseye davet etmek

9- Danışanınızın isminin gönüllü kuruluşlara vermek

10- Danışanınızın başvurduğunuz bir iş için size referans mektubu yazması

11- Bir danışanınızla diğer bir danışanınız hakkında sohbet etmek

KAYNAK

İlk Görsel: Art of Smart

Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği