TÜRKİYE KADIN EMEĞİ RAPORU YAYINLANDI
Bir ülkenin öncü ve temel politikalarından biri de istihdamdır. İstikrarlı ve dengeli bir kalkınmanın gerçekleşebilmesi için tüm üretim unsurlarının süreç içerisinde yer alması ve en yüksek verimle işlenmesi gerekmektedir. Kalkınmanın temelinde en önemli faktörlerden biri de kadın iş gücünün emek piyasasında yer almasıdır. Kadınların istihdamdaki verileri her yıl TÜİK verilerine dayanarak raporlanmaktadır.
Her yıl düzenli olarak güncel verilere göre Disk/Genel-İş’in araştırma dairesi(EMAR) tarafından hazırlanan “Kadın Emeği Raporu” yayınlandı. Depremden etkilenen şehirlerdeki kadınların çalışma hayatındaki durumu, yayınlanan raporda öncelikli olarak incelenmiş, daha sonra AB ve OECD ülkeleri ile karşılaştırmalı olarak Türkiye’de kadın istihdamının durumu araştırılarak kadınların işsizlik, istihdam, yoksulluk ve gelir düzeyleri, işgücüne katılmama nedenleri, sendikalaşma düzeyleri analiz edilmiştir.
Rapora göre;
Deprem öncesi dönemde, depremden etkilenen illerde kadınların istihdama ve iş gücüne katılımları düşüktür. Deprem ile birlikte de çok ciddi bir düşüşün kadın istihdamında gerçekleşeceği görülmektedir. (Bölgedeki işgücünün %73’ünü erkekler, %26,7’sini kadınlar oluşturuyor.)
Deprem bölgesindeki kadınların %52’si yani yarısından fazlası kayıt dışı olarak çalıştırılmaktadır. Bu da deprem bölgesinde çalışan her iki kadından biri 22 Şubat 2023 tarihinde açıklanan kısa çalışma ödeneği ve işsizlik ödeneği gibi yardımlardan yararlanamayacak demektir.
Ülke genelindeki kadınların işsizlik oranından, deprem bölgesindeki kadınların işsizlik oranı daha yüksektir (Ülke genelinde kadın işsizlik oranı(2021): %14,7 iken deprem bölgesinde %16,8’dir.). Toplam kadın işsizliğinin yaklaşık %10’unu da deprem bölgesinde yaşayan kadın işsizler oluşturmaktadır.
Ülke genelinde de kadınların istihdama katılımı düşük, işsizlik oranı ise yüksektir. AB ve OECD ülke ortalamaları ile bir karşılaştırma yapıldığında kadınların iş hayatına katılımında yıllar içerisinde artış olmadığı görülmektedir. (OECD verilerine göre, Türkiye’de kadın istihdamı %34,3 iken erkek istihdamı %70,7’dir. İstihdam da cinsiyet açığı ise %36,4’tür.)
Türkiye’de kadın-erkek istihdam oranlarına yıllara göre bakıldığında, 2018 yılında kadın istihdamı %29,4 iken 2022 yılının Aralık ayında 1,9 puan artarak %31,3’e yükselerek düşük bir artış yaşamıştır.
Türkiye’de kadınların işsizlik oranları gün geçtikçe daha da artmaktadır. OECD verilerine göre; Türkiye’de kadınların işsizlik oranı %12,7 yani AB ve OECD üye ülke ortalamalarının 2 katından fazla olduğu görülmüştür.
Son beş yıllık dönemde; dar tanımlı kadın işsizlik oranı %14 iken geniş tanımlı kadın işsizlik oranında artış görülmüştür. 2018 yılında dar tanımlı/resmi kadın işsiz sayısı 1,4 milyon kişi iken 2022 Aralık ayında 1,7 milyon kişiye yükselmiştir. Aynı dönemde ise geniş tanımlı kadın işsizliği %23,5’ten %29,5’e yükselerek 4 milyon 82 bin kişiyi bulmuştur.
Toplumsal açıdan kadınlara atfedilen çocuk, ev işleri, yaşlı ve hasta bakımı, temizlik gibi işler nedeniyle kadınların büyük bir kısmı çalışma hayatına katılamamaktadır.
2022 yılı 4. çeyrek verilerine göre;
- 9 milyon 663 bin kadın ev işleri yüzünden iş hayatına dâhil olamadığını söylerken ev işleri yüzünden iş hayatında yer alamadığını söyleyen erkek verisi bulunmamaktadır. Aynı şekilde kişisel ve ailevi nedenlerden ötürü çalışma hayatına dâhil olamadığını söyleyen kadın sayısı 2 milyon 286 bin kişi iken erkek sayısı sadece 466 bin kişidir.
- Kadınların %67.4’ü (6 milyon 951 bin) kayıtlı, %32,5’i (3 milyon 347 bin) ise kayıt dışı çalıştırılmakta olduğu görülmektedir. Buna göre her 10 kadından 3’ünün sosyal güvencesi yoktur.
- Tam zamanlı olarak çalışan kadın sayısı 8 milyon 642 bin; yarı zamanlı çalışan kadın sayısı ise 1 milyon 656 bin kişidir. Tam zamanlı çalışan kadınların %74,3’ü kayıtlı, %25,6’sı ise kayıt dışı çalışırken, yarı zamanlı kadınların sadece %31,8’i kayıtlı, %68,1’i kayıt dışı çalıştırılmaktadır. Kayıtlı istihdamda haftalık 45 saatten fazla çalıştırılma oranı %33,4 iken kayıt dışı istihdamda haftalık 45 saatten fazla çalıştırılma oranı %30,5’tir
Kadınların sendikalara katılım oranı düşüktür. 2023 Ocak ayı verilerine bakıldığında;
- Türkiye’de kadınların sendikalaşma oranı %10,4 iken erkeklerin sendikalaşma oranı %16,1’dir. Bu veriye, kayıt dışı istihdam dâhil edildiğinde gerçek kadın işçi sendikalaşma oranı %6,2’ye gerilemektedir.
- Türkiye’de cinsiyete ve işkollarına göre sendikalaşma oranları incelendiğinde;
Kadın üye sayısının en fazla olduğu işkollarının aynı zamanda kadına özgü işler olarak görülen işkollarında olduğunu görülmektedir. Kadın örgütlenmesinin en fazla olduğu işkolları; %35,7 ile belediyelerde örgütlü olan genel işler işkolu, %31,8 ile banka finans ve sigorta işkolu ve %26,8 ile bakım hizmetlerinde ağırlıklı olan sağlık ve sosyal hizmetler işkoludur. Bu işkollarında kadın işçi sayısı da fazladır.
Kadın sendika üye sayısının en az olduğu işkolları “erkek işi” olarak görülen işlerdedir: %1,9 ile inşaat, %2,1 ile ağaç ve kağıt, %2,2 ile de deniz taşımacılığı ve gemi yapımı işkoludur.
Dünya genelinde gelir eşitsizliği özellikle Covid-19 süreci ile başlayan derin ekonomik krizle birlikte daha da derinleşmiş ve istihdamda eşit değerde işe eşit ücret mücadelesini de zorlaştırmıştır. Küresel düzeyde kadınlar, erkeklere göre yaklaşık %20 daha az ücret alıyor. Küresel düzeyde ciddi bir eşitsizlik söz konusu iken Türkiye’de de erkeklerin kadınlara göre %20,84 fazla kazandığı görülmektedir. Cinsiyete ve çalışma biçimlerine göre ücret farkı incelendiğinde; kadın ve erkekler arasındaki ücret farkının olduğu çalışma biçimi yevmiyeli çalışan kadın ve erkeklerdedir. Yevmiyeli çalışan erkekler, yevmiyeli çalışan kadınlara göre %47,39 daha fazla kazanmaktadır. Ücretli maaşlı çalışanlarda ise bu fark %16’dır.
Kadın ve erkekler arasındaki ücret eşitsizliğinin nedenlerinden birisi de eğitimdir. Eğitim düzeyine göre ücret eşitsizliği en az olduğu seviye yükseköğretim mezunu kadın ve erkekler arasında görülürken en fazla ücret eşitliği lise altı eğitim almış kadın ve erkekler arasında görülmektedir. Lise altı eğitimli erkekler, bu gruptaki kadınlara göre %37,79 daha fazla kazanırken; yükseköğretim mezunu erkekler, yükseköğretim mezunu kadınlardan %24,6 daha fazla kazanmaktadır.
Türkiye’de yoksulluktan en fazla etkilenen grup kadınlardır. Erkeklerde yoksulluk oranı %20,8 (8,5 milyon kişi) iken kadınlarda yoksulluk oranı %21,8 (9 milyon kişi)’dir. Çalışan ve bir geliri olmasına rağmen yoksul olduğunu belirtenlerin cinsiyete göre durumu incelendiğinde ise; erkek çalışanların, kadın çalışanlara göre daha yoksul olduğu görülmektedir. Çalışan erkek yoksul sayısı 2,8 milyon kişi ile %14,8 iken çalışan kadın yoksul sayısı 882 bin kişi ile %10,6’dır.
Sonuç olarak kadın istihdamında artış gözlemlense de, hala istenilen düzeye ulaşılamadığı söylenebilir. Nitekim sektörel bazda kadın ve erkek istihdamı karşılaştırıldığında erkek egemenliğinin hala baskın olduğu, bunun sonucunda kadın işgücünün daha az istihdam edildiği ve daha düşük ücret ile emeklerini sundukları söylenebilir. Diğer taraftan kadın istihdam oranın Türkiye ortalamasının altında kaldığı da açıkça görülmektedir.
Kaynaklar:
https://www.cloudsdomain.com/uploads/dosya/47833.pdf
Sırım, V. & Kapçak, S. (2021). Geçmişten Günümüze Türk Kadın Emeğinin Değişim ve Gelişim Süreci . Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi , 6 (1) , 12-35 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/turksosbilder/issue/64427/868120
https://www.genel-is.org.tr/emar-kadin-emegi-raporu,2,47833#.ZHYD93ZBy5c
https://www.gazetekadikoy.com.tr/gundem/kadinlar-calisma-hayatinin-disinda-kaliyor
Yorum gönder